Sojabonensauzen op een rijtje

Verschillende sojabonensauzen
Sojabonensaus, sojabonenpasta, gele bonen, gefermenteerde sojabonen, gezouten sojabonen, ieder land in Azië lijkt zijn eigen sojabonensaus te hebben. Wat is sojabonensaus en wat is het verschil tussen de ene en de andere? Welke lijken op elkaar en welke kun je eventueel met elkaar vervangen?

=> De eerder besproken soorten op een rijtje (vlnr op de foto) :
(klik op de namen voor de gebruikelijke bespreking, of klik hier voor alle besprekingen onder elkaar)

  • Hoisinsaus
    Uit: Zuid China, Kanton
    Smaakt zout en zoet tegelijk, duidelijk friszuur pruimensmaakje.
    Lijkt op: “zoete bonensaus met ketchup”.
  • Zoete bonensaus
    Uit: Noord China
    Smaakt minder zout en zuur dan hoisin. Heeft een lekker sojasaus-achtig smaakje en is tegelijkertijd ook zoet.
    Lijkt op: Japanse agadashi miso en Koreaanse chunjang. (niet op foto)
  • Chu Hou saus
    Uit: Zuid China, Kanton
    Smaakt hartiger dan zoete bonensaus, door de sesampasta en andere smaakmakers.
    Lijkt op: “zoete bonensaus of gele bonensaus met sesampasta”.
  • Gele bonensaus (taotjo)
    Uit: China (ook bekend in Indonesië en Thailand)
    Smaakt zout en hartig, helemaal niet zoet en ook geen sojasaussmaakje. Vaak met hele boontjes, soms glad gemalen.
    Lijkt op: lichte miso of doenjang.
  • Miso
    Uit: Japan
    Complexer met een duidelijker gefermenteerd alcoholachtig smaakje. Steviger, stugger ook. Meer een pasta dan een saus.
    Lijkt op: eigenlijk moeilijk te zeggen, want er zijn vele varianten. Maar de shiro miso op de foto lijkt het meest op gele bonensaus of doenjang.
  • Doenjang
    Uit: Korea
    Smaakt vooral zout en hartig en is het dikste en grofste van textuur.
    Lijkt meest op: lichte miso en gele bonensaus.

Verschillende sojabonensauzen


=> Bewust niet in dit overzichtje opgenomen, maar wel al besproken zijn:

  • Toban jiang (chilibonensaus uit Sichuan)
    Gochujang (chilipasta uit Korea).
    Beide sauzen bevatten wel gefermenteerde sojabonen, die ook bijdragen aan hun bijzondere karakter, maar toch zijn ze op de eerste plaats chilisaus en weinig vergelijkbaar met de sauzen hierboven.
  • zwartebonensaus
    Zwarte bonensaus is meer een kant-en-klare (wok)saus met gefermenteerde zwarte boontjes, dan een saus van gefermenteerde, gewone sojabonen. Zwarte bonensaus smaakt compleet anders dan bovenstaande bonensauzen die wel met elkaar vergelijkbaar zijn in smaak en gebruik.

Gele bonensaus (taotjo)

Chinese en Thaise Gele bonensaus
Hoe heet het?
Gele bonensaus, yellow bean sauce, salted soybean paste, fermented soybean sauce, taotjo / tauco / tauchu (Indonesië), dtow jiaw / tai jiew / tow jiew / tao-jia / เต้าเจี้ยว (Thailand), huángjiàng 黄酱 / yuánchi jiàng 原豉酱 / gān huángjiàng 干黄酱 (China).

Wat is het?
In tegenstelling tot zwarte bonensaus die wordt gemaakt van zwarte sojabonen (of beter gezegd, van gefermenteerde, zwarte boontjes) wordt gelebonensaus gemaakt van gewone sojabonen (in het Chinees huáng dòu, letterlijk “gele boon” genoemd). De naam gele bonensaus slaat dus op de gebruikte sojaboon, niet op de kleur van de saus, want die is eerder bruin te noemen. Gekookte sojabonen worden gemengd met water, zout en een beetje tarwebloem om in potten in de zon te fermenteren. De smaak is lekker zoutig, maggi-achtig. Soms is de saus met stukjes of hele sojabonen, soms glad gemalen. Soms dun, soms dik, droog.

Hoe te gebruiken?
In roerbakgerechten toevoegen als smaakmaker. Maar voeg het pas op het laatst toe, het kan carameliseren en dus ook verbranden. Het overheerst (lees: verpest) een gerecht niet zo snel als zwarte bonensaus, maar kijk ook hier uit dat je niet teveel gebruikt. Beter wat water, bouillon of sojasaus toevoegen als je meer saus in je gerecht wilt. Eenmaal geopend nog heel lang houdbaar in de koelkast.

Tips, weetjes & recepten

Wat is er te koop? (klik hier)

Chinese lichte sojasaus

Chinese lichte sojasaus Hoe heet het?
Lichte sojasaus, Chinese sojasaus, zoute ketjap, kecap asin, light soysauce, shēng chōu / 生抽 (China), ซีอิ๊วขาว (Thailand).

Wat is het?
Lichte sojasaus is een sojasaus (gefermenteerde sojabonen met tarwe, water, zout en gist) die minder lang gerijpt wordt dan andere sojasauzen en daardoor lichter van kleur en smaak is, maar wel zoutiger.

Hoe te gebruiken?
Wordt als smaakmaker (zoals wij in het Westen zout gebruiken) toegevoegd aan allerlei gerechten en marinades. Dit in tegenstelling tot donkere sojasaus die meestal niet voor de smaak maar voor de kleur wordt gebruikt. Kan ook onbewerkt als dipsaus worden gebruikt, eventueel met wat andere smaakmakers. Goed te vervangen door Japanse sojasaus (Kikoman) of Indonesische ketjap asin. Koel en donker lang te bewaren.

Tips, weetjes & recepten

Kwalificaties en varianten:

  • Naturally brewed. Er zijn namelijk ook sojasauzen op de markt die niet via natuurlijke fermentatie gebrouwd worden maar kunstmatig in elkaar geknutseld van plantaardig eiwit, karamel en maisstroop. Lees meer over deze nep-sojasaus in de post over copycats.
  • Premium Light Soy sauce (touchou [头抽]) wordt verkregen uit de eerste persing van de sojabonen. Net als bij olijfolie wordt die hoger aangeschreven dan de tweede persing.
  • Double-fermented soy sauce (shuanghuang [雙璜]

Wat is er te koop? (klik hier)

Donkere sojasaus

Chinese donkere sojasaus Hoe heet het?
Donkere sojasaus, Chinese donkere sojasaus, ketjap pekat, dark soysauce, lǎo chōu / 老抽 (China), ซีอิ๊วดำ (Thailand).

Wat is het?
Donkere sojasaus is een sojasaus (gefermenteerde sojabonen met tarwe, water, zout en gist) die langer gerijpt wordt dan lichte sojasaus, bovendien wordt er melasse of karamel aan toegevoegd waardoor het een dikke, donkere, bijna stroperige saus wordt. Hij is veel minder zout dan de lichte sojasaus. Maar niet zoet als ketjap manis.

Hoe te gebruiken?
Hoewel donkere sojasaus uiteraard ook een speciale sojasaussmaak heeft, wordt het toch voornamelijk gebruikt om gerechten kleur te geven, zoals in stoofschotels. Verwarmen verbetert de smaak, donkere sojasaus wordt eigenlijk nooit koud gebruikt. Puur is het ook niet echt lekker. Als je geen donkere sojasaus in huis hebt kun je ook lichte sojasaus of Kikoman gebruiken, maar pas op, die is zouter, dus gebruik minder en proef. Beter niet vervangen door ketjap, want die is zoet. Koel en donker nog maanden zo niet jaren te bewaren.

Tips, weetjes & recepten

Wat is er te koop? (klik hier)

Seafood sojasaus (gekruide sojasaus)

sojasaus voor gestoomde visHoe heet het?
Seafood sojasaus, sojasaus voor gestoomde vis, gekruide sojasaus, seasoned soy sauce for seafood, zhēngyú chiyóu / 蒸鱼豉油 (China)

Wat is het?
Seafood sojasaus is een lichte sojasaus, subtiel op smaak gebracht met suiker en kruiden. Zo subtiel dat je niet heel erg veel verschil proeft met gewone sojasaus. Lekker is het wel, maar ook een beetje onnodig.

Hoe te gebruiken?
Eigenlijk kun je het op alle mogelijke manieren in plaats van lichte sojasaus gebruiken, maar het is bedoeld voor over de gestoomde vis. Ook lekker als dipsaus bij dimsum of sashimi. In de koelkast nog maanden te bewaren.

Tips, weetjes & recepten

Steamed Squid with shrimppaste Steamed Seabass Steamed Scallops with Soydressing Steamed Seabream Dimsum Dipping Sauce Steamed Oyster

Wat is er te koop? (klik hier)

Hoisinsaus

Hoisin sausHoe heet het?
Hoisinsaus, hoisin, zoete gefermenteerde saus, haixian sauce, hǎi xiān jiàng / 海鮮醬 (China).

Wat is het?
Hoisinsus is een typisch Kantonese, dikke saus gemaakt van sojabonen, suiker, azijn, knoflook, een ietsiepietsie chilipeper en andere smaakmakers. In het geval van Lee Kum Kee zelfs belachelijk veel andere smaakmakers. Recepten verschillen dus per producent, maar het resultaat is altijd een dikke, zoete, bruine saus.

Hoe te gebruiken?
In marinades (doet het vooral goed met vet vlees als spareribs of chickenwings) of om mee te glaceren. Als roerbaksaus of dipsaus bij bijvoorbeeld loempia’s of Vietnamese Phở. De smaak is zoet. Geliefd bij kinderen. In de ijskast nog vele maanden te bewaren.

Tips, weetjes & recepten

Zelf hoisinsaus maken?

Eigengemaakte hoisinsaus

Heb je een dieetbeperking waardoor de potjes hoisinsaus uit de winkel niet voldoen, dan kun je het ook zelf maken. Het resultaat smaakt ietsje anders dan de verschillende merken hoisin die ik ken, maar in aard lijkt het er wel op. En daarnaast is het gewoon een lekkere saus:

1 el olie
1 flinke teen knoflook, fijngesneden of geraspt
1/2 tl vijfkruidenpoeder
1/2 cup rode (aka) miso pasta
1/2 cup honing of maple syrup
2 el rijstazijn.

Bak de knoflook zachtjes in de olie, voeg daarna de rest van de ingrediënten toe en laat 5 minuutjes, al roerend, doorkoken. Daarna in de koelkast bewaren.
Bron: (H)eerlijk van Gwyneth Paltrow

Wat is er te koop? (klik hier)

Zoete bonensaus (tian mian jiang)

Sweet Bean Sauce (tian mian jiang)Hoe heet het?
Zoete bonensaus, zoete sojabonensaus, sweet ground bean sauce, tián miàn jiàng / 甜面酱.

Wat is het?
Zoete bonensaus is een chocoladebruine, gladde saus uit Noord China. Gestoomde broodjes (mantou) laat men uitgespreid op bamboe schalen of op een bedje van sorghum eerst een paar dagen of weken in een aparte ruimte fermenteren/beschimmelen voor men ze met wat water en zout (5% ) in aardenwerken potten buiten, onder dagelijks roeren nog 3-8 maanden verder laat fermenteren tot een zachte, zoutige en tegelijk zoete saus. Vaak op smaak gebracht met de gefermenteerde sojabonen die overblijven bij het maken van sojasaus.

Hoe te gebruiken?
Kan in principe rauw, dus als dipsaus gegeten worden. Ook lekker in stoofschotels of in de vulling van allerlei dumplings of bapao. De smaak is “hartig”, zoet en zout tegelijk, alsof er sojasaus in zit. Lijkt een beetje op hoisinsaus, maar dan warmer en ronder van smaak. Na openen in de koelkast nog maanden houdbaar. (etenswaren nooit in aangebroken blik bewaren, altijd overdoen in bakje/zakje)

Tips, weetjes & recepten

  • Eventueel gecombineerd met een klein beetje suiker, sesamolie en rijstwijn is dit het traditionele sausje dat hoort op de pannenkoekjes met Peking eend. Ook lekker als dip voor bapao
  • Japanse variant: agadashi miso.
    Koreaanse variant: chunjang (춘장 / 春醬)
    Klik hier voor: alle eerder besproken sojabonensauzen op een rijtje
  • Let op: deze zoete bonensaus niet verwarren met zoete bonenpasta (die wordt gemaakt van aduki bonen en suiker). Ook niet verwarren met (ground) bean-sauce, want dat is een zoutige, gefermenteerde bonensaus, beter bekend als gele bonensaus of (gemalen) taotjo.

Wat is er te koop? (klik hier)

Chu Hou Saus (Kantonese sojabonensaus)

Chu Hou SausHoe heet het?
Chu hou saus, zhù hóu jiàng / 柱侯醬. Ook: chee hou / che hau / chu hao / zhu hou sauce.

Wat is het?
Chu Hou saus is een soort kant-en-klare variant op de sojabonensaus, zo’n 100 jaar geleden “uitgevonden” in Kanton door mijnheer Law Chu Hao waar de saus dus ook naar vernoemd is. Gefermenteerde sojabonen worden op smaak gebracht met knoflook, sojasaus, sesampasta en steranijs.

Hoe te gebruiken?
Een of meer eetlepels in je stoofpot, of een beetje in vullingen en dipsausjes. Traditioneel met rundvlees en kip, maar uiteraard breder inzetbaar. In de koelkast nog maanden te bewaren.

Tips, weetjes & recepten

  • Karakteristiek ingrediënt van beroemd stoofpotje van vet rundervlees (schouder of borst), genaamd: Chu Hao Ngow Nam / Zhu Hou Niu Nan / 柱候牛腩. Soms met blokjes rettich, lekker met rijstnoodles. Dit is het recept, maar euh, ik vond er niks aan.
  • Klik hier voor: alle eerder besproken sojabonensauzen op een rijtje

Wat is er te koop? (klik hier)

XO saus

XO sauceHoe heet het?
XO sauce, X.O. sauce, XO 酱.

Wat is het?
XO saus is niet echt een saus, meer een in olie gebakken mengsel van fliebertjes gedroogde en daarna geweekte zeevruchten als sint-jakobsmosselen (conpoy) en garnalen met smaakmakers als gedroogde ham of worst, knoflook, gember, chilipeper en misschien een snufje kaneel. Uitgevonden in de jaren ’80 door gerenommeerde seafood restaurants in Hong Kong. De naam moet de exclusiviteit benadrukken, net als bij een XO cognac, maar met ouderdom (de XO bij cognac staat voor Exeptionally Old) heeft het niks te maken.

Hoe te gebruiken?
Meebakken in allerlei gerechten, vis, vlees, groenten, rijst, noodles, maakt niet uit, alles wordt er lekkerder door. Umami in een potje. Een lepeltje is al gauw genoeg, wantrouw recepten die veel meer gebruiken. Wordt soms ook rauw verwerkt in dipsausjes. In de koelkast nog maanden te bewaren.

Tips, weetjes & recepten

  • Niet bij iedere toko te koop en sommigen bewaren het bij de duurdere producten achter slot en grendel in een vitrinekast of achter de kassa.
  • Let op: niet verwarren met de Thaise merknaam “X.O brand”. Die heeft niks met XO saus te maken.
  • Recept: zelf XO saus maken
  • Favoriet recept: drooggebakken sperzieboontjes (met XO-saus dus)

Wat is er te koop? (klik hier)

Chilibonensaus uit Sichuan (toban jiang)

chilibonensausHoe heet het?
Chilibonensaus, chilibonenpasta, Sichuan sojabonensaus, chili bean paste, chili broad bean sauce, toban jiang, dòubàn jiàng, 豆瓣酱.

Wat is het?
Chilibonensaus is een typisch Sichuanese chilipasta die wordt gemaakt door chilipepers, zout en tuinbonen maanden, buiten in aardenwerken potten te laten fermenteren, soms met toevoeging van tarwemeel of sojabonen. Er bestaan vele variaties in het recept, meer of minder pepers, wel of geen tuinbonen, veel of weinig gefermenteerd, met of zonder knoflook, noem maar op. De bekendste chilibonenpasta wordt gemaakt in Pixian, een provincie in Sichuan.

Hoe te gebruiken?
De “enige echte” chilibonenpasta’s uit Pixian worden nooit rauw gebruikt. Lekkerste is om die in wat olie te bakken, maar later meeverhitten of aan een saus toevoegen kan ook. De meer verwesterde varianten als die van Lee Kum Kee kun je wel rauw eten. Het smaakt een beetje naar sambal, maar dan met een diepere, gefermenteerde smaak. Zouter ook. In de ijskast nog maanden/jaren te bewaren.

Tips, weetjes & recepten

Wat is er te koop? (klik hier)

Fijne chilisaus

ChilisausHoe heet het?
Fijne chilisaus, gladde chilisaus, làjiāo jiàng / 辣椒酱.

Wat is het?
Fijne chilisaus is een simpele chilisaus. Fijn, slaat waarschijnlijk op fijngemalen, er zitten geen stukjes in.

Hoe te gebruiken?
Als dipsaus of in sauzen en gerechten. Ondanks de lange ingrediëntenlijst is de smaak naast pittig, vooral fris en simpel. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld chilibonensaus of sambal, die veel meer “karakter” hebben. En daarom zeer geschikt als je alleen pittigheid wilt en geen karakter/diepte. Maar dat is uiteraard volledig afhankelijk van persoonlijke voorkeur en de ruimte in je koelkast. Na openen nog wel een jaar of langer houdbaar.

Tips, weetjes & recepten

Wat is er te koop? (klik hier)

Oestersaus

Oestersaus Hoe heet het?
Oestersaus, oyster sauce, oyster flavoured sauce, háo yóu / 蠔油 (China)

Wat is het?
Oestersaus is een saus uit de Kantonese keuken die wordt gemaakt door bouillon, getrokken van oesters, zolang in te koken tot je een dikke, bruine saus overhoudt. Daaraan worden meestal nog wat ingrediënten toegevoegd, voornamelijk voor de houdbaarheid, kleur en textuur, niet voor de smaak. Er bestaat ook een vegetarische oestersaus, gemaakt op basis van shii-takes ipv oesters. (zie na de klik)

Hoe te gebruiken?
Op het laatst toevoegen aan roerbakgerechten met groenten, vlees of vis. Beroemd zijn de biefstukreepjes of Chinese broccoli in oestersaus.
De hoeveelheid hangt af van het merk dat je gebruikt. Over het algemeen kun je zeggen, hoe duurder de fles, hoe sterker het oesterextraxt, hoe minder je ervan hoeft te gebruiken. Sterker nog, net als met zwarte boontjes kun je gemakkelijk te veel gebruiken en het gerecht verpesten.
Na openen nog wel een jaar houdbaar in de koelkast.

Tips, weetjes & recepten

Welk merk oestersaus is het lekkerst? (klik hier)

Sesampasta


sesampasta
Hoe heet het?
Sesampasta, sesam saus, sesame paste, tahin of tahini, zhima jiang 芝麻酱

Wat is het?
Sesampasta is een pasta, gemaakt van gemalen, ongepelde, ongeroosterde sesamzaadjes (chinese versie), die smaakt als een een hele stroeve pindakaas, maar dan van sesam en zonder suiker. De arabische tahin wordt gemaakt van gepelde, geroosterde sesamzaadjes. Chinese sesampasta is enigzins bitter en niet echt lekker om zo te eten, tahin is veel gemakkelijker van smaak.

Hoe te gebruiken?:
De pasta wordt gebruikt als smaakmaker in (dip)sauzen voor Chinese koude gerechten. In de meeste recepten kan de sesampasta zonder problemen vervangen worden door tahin. Vaak heeft de olie zich afgescheiden en ligt in een dikke laag op de pasta, dan voor gebruik goed doorroeren.

Tips, weetjes & recepten

  • Recept: Bang Bang Chicken
  • Let op: ook op dit potje van Mee Chun staat genoteerd “pikante saus”, terwijl er echt niets pikants aan te ontdekken valt. Waarschijnlijk bedoelen ze “hartige saus”.

Wat is er te koop? (klik hier)